Bộ não cuồng nhiệt – khi cảm xúc vượt quá giới hạn

Nghiên cứu về bộ não cuồng nhiệt của fan bóng đá bằng fMRI cho thấy một điều thú vị. Não bộ của fan bóng đá phản ứng mạnh khi đội yêu thích ghi bàn hoặc thất bại. Các cơ chế thần kinh này giải thích sự cuồng nhiệt thể thao. Cơ chế này còn liên quan đến chủ nghĩa cuồng tín và xung đột xã hội.

Vì sao bóng đá là mô hình lý tưởng để nghiên cứu cảm xúc?

Bóng đá từ lâu đã được xem là môn thể thao của cảm xúc, nơi niềm vui, căng thẳng và thất vọng có thể bùng nổ chỉ trong vài giây. Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Radiology (RSNA) cho thấy điều thú vị.

Não bộ của fan bóng đá phản ứng mạnh mẽ theo thời gian thực. Đặc biệt khi đội yêu thích thắng hoặc thua trước đối thủ truyền kiếp.

Đáng chú ý hơn, những cơ chế thần kinh tạo nên sự cuồng nhiệt thể thao cũng xuất hiện trong các dạng cuồng tín khác.

Từ chính trị đến xung đột cộng đồng.

Với sức ảnh hưởng toàn cầu, bóng đá trở thành lựa chọn hoàn hảo để nghiên cứu cách danh tính nhóm và sự gắn kết xã hội định hình cảm xúc con người.

Người hâm mộ có thể trải nghiệm:

• Vui sướng tột độ khi đội nhà ghi bàn
• Tức giận hay thất vọng khi đội thua hoặc trọng tài xử phạt
• Sự trung thành mạnh mẽ với câu lạc bộ yêu thích
• Hận thù hoặc căng thẳng với đội đối thủ

Những phản ứng này đặc biệt rõ rệt ở các quốc gia có văn hóa bóng đá mạnh như châu Âu và Nam Mỹ.

Đó cũng là lý do bóng đá được xem là “phòng thí nghiệm tự nhiên” để nghiên cứu cách bộ não xử lý thất bại, chiến thắng và cảm giác thuộc về một nhóm.

>>>> Tổng hợp kim cương đã đạt được thành tựu mới đáng kinh ngạc!!

Khám phá thần kinh học của bộ não cuồng nhiệt – sự cuồng tín

Tiến sĩ Francisco Zamorano, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết:

“Bóng đá cung cấp mô hình có độ chân thực cao để nghiên cứu sự cuồng tín, với tác động rõ rệt đến sức khỏe và hành vi tập thể.”

Nhóm nghiên cứu sử dụng chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) để theo dõi hoạt động não của 60 nam giới 20–45 tuổi.

Tất cả đều là fan trung thành của hai đội bóng đối địch. Các tình nguyện viên được đánh giá bằng thang đo Football Supporters Fanaticism Scale để đo:

• Xu hướng bạo lực
• Mức độ thuộc về đội bóng

Trong quá trình quét fMRI, họ xem 63 đoạn video ghi bàn. Bao gồm các tình huống đội mình ghi bàn, đối thủ ghi bàn hoặc đội trung lập ghi bàn.

>>>> Vì sao phụ nữ sống thọ, còn bạn thì không?

Não bộ thay đổi trong tích tắc khi đội bóng ghi bàn

Kết quả cho thấy hoạt động não bộ thay đổi trong vài giây tùy theo diễn biến trận đấu. Khi đội yêu thích ghi bàn vào lưới đối thủ:

• Hệ thống phần thưởng trong não hoạt động mạnh
• Niềm vui tăng cao hơn so với khi thắng đội không phải đối thủ truyền kiếp

Ngược lại, khi đối thủ ghi bàn vào đội mình:

• Vùng dorsal anterior cingulate cortex (dACC) – liên quan đến kiểm soát nhận thức – bị “giảm hoạt động”. Đây còn gọi là paradoxical suppression
• Điều này khiến khả năng kiểm soát cảm xúc bị suy yếu
• Dễ dẫn đến phản ứng bốc đồng hoặc hành vi quá khích

Phản ứng này giống như khi não cố gắng kiềm chế cảm xúc tiêu cực nhưng lại khiến chúng trở nên mạnh hơn.

Khi cảm xúc vượt qua kiểm soát

Hoạt động của vùng não liên quan đến phần thưởng tăng cao khi đội nhà ghi bàn cho thấy rằng cảm giác gắn bó và thắng lợi của nhóm gây tác động mạnh lên não bộ.

Tiến sĩ Zamorano giải thích:

“Hiệu ứng này mạnh nhất ở những fan cuồng nhiệt nhất, những người có hệ thống tự kiểm soát tạm thời suy yếu khi danh tính đội bóng bị đe dọa.”

Điều này giúp giải thích hiện tượng:

• Fan quá khích vung tay, la hét hoặc ném đồ khi đội thua
• Một số trường hợp bạo lực bộc phát trong các trận cầu căng thẳng
• Cảm giác “đau không chịu nổi” khi đội nhà thất bại

Trong bối cảnh thua cuộc, não bộ xử lý cảm xúc mạnh đến mức lý trí bị lấn át, dẫn đến phản ứng vượt ngoài tầm kiểm soát.

>>>> Bí quyết sống thọ ngay dưới đô chân bạn!!

Từ sân bóng đến chính trị và xã hội

Theo nhóm nghiên cứu, những cơ chế não bộ này không chỉ giới hạn trong thể thao. Cách bộ não xử lý chiến thắng – thất bại trong bối cảnh cạnh tranh nhóm có thể mở rộng sang chính trị, tôn giáo và xung đột xã hội.

Sự kết hợp giữa:

• Hệ thống thưởng hoạt động quá mức (reward up)
• Hệ thống kiểm soát suy yếu (control down)

có thể giải thích vì sao một số nhóm người dễ bị kích động, chia rẽ hoặc có xu hướng cực đoan hóa.

Zamorano nhấn mạnh:

“Những cơ chế này được hình thành từ rất sớm trong đời. Chất lượng chăm sóc, mức độ căng thẳng thời thơ ấu và kinh nghiệm xã hội góp phần định hình khả năng tự kiểm soát khi trưởng thành.”

Vì vậy, việc đầu tư cho trẻ em và môi trường phát triển lành mạnh chính là chiến lược bền vững để phòng ngừa chủ nghĩa cuồng tín và sự phân cực xã hội.

Nghiên cứu bộ não cuồng nhiệt để hiểu xã hội

Các nhà khoa học cho rằng bóng đá là mô hình đạo đức và an toàn để nghiên cứu chủ nghĩa cuồng tín mà không gây tổn hại. Những kết quả này có thể giúp:

• Cải thiện cách quản lý đám đông
• Tối ưu chiến lược truyền thông trong sự kiện thể thao
• Hiểu rõ hơn về nguyên nhân của xung đột và cực đoan hóa
• Hỗ trợ xây dựng các chương trình giáo dục kiểm soát cảm xúc

Zamorano kết luận rằng nghiên cứu này đặc biệt cấp thiết trong bối cảnh thế giới gia tăng phân cực.

Ông trích dẫn sự kiện ngày 6/1 tại Điện Capitol Hoa Kỳ như ví dụ về việc “não bộ bị mất kiểm soát khi danh tính nhóm bị kích động quá mức”.

>>>> Bài viết được đăng trên tạp chí Radiology ngày 11/11/2025

>>>> Xem thêm các nghiên cứu thú vị khác ở đây!